Hemertse Waard
In de Hemertse Waard is nieuwe riviernatuur ontstaan door kleiwinning. Het gebied is in korte tijd uitgegroeid tot het meest vogelrijke gebied van het Eiland van Nederhemert.
Content Paragraphs
Over de Hemertse Waard
Op het Eiland van Nederhemert tegenover Heusden vind je de Hemertse Waard aan de noordoever van de Bergsche Maas. In dit gebied voerde landbouw jarenlang de boventoon. Wie vandaag de dag het gebied bezoekt, treft een groen en waterrijk natuurgebied aan waar je vele vogelsoorten ziet. En een diversiteit aan plantensoorten, insecten en amfibieën. Een andere bewoner in dit waterrijke gebied is de bever.
Al tijdens de werkzaamheden werd de dodaars gezien. Dit is een kleine fuutachtige vogelsoort die je herkent aan zijn luide, hinnikende roep. Deze watervogel laat zich echter niet gemakkelijk zien. Hij blijft het liefst verscholen in rietkragen. De aanwezigheid van de dodaars wijst op schoon en helder water en een gezonde leefomgeving. Daarmee is deze soort een van de vele tekenen dat de riviernatuur in de Hemertse Waard zich succesvol ontwikkelt.
Het plan voor natuur en agrarisch gebruik
Het plan is tot stand gekomen in samenwerking met de vereniging Maatschappij van Welstand. In 2003 sloten de Maatschappij van Welstand en Delgromij (een K3 onderneming) een samenwerkingsovereenkomst voor de ontwikkeling van nieuwe riviernatuur in de Hemertse Waard. Het idee was om natuurontwikkeling mogelijk te maken door kleiwinning.
Maatschappij van Welstand zet zich onder meer in voor duurzame landbouw. De combinatie van natuur en agrarische doeleinden komt daarom samen in de Hemertse Waard. De agrariër benut het gebied met zijn beheer, waar ook de natuur profijt van heeft.
Kleiwinning voor natuur en samenleving
Kleiwinning in de Hemertse Waard maakte de transformatie van uitsluitend landbouwgebied naar een groen en waterrijk gebied mogelijk. Een gebied waar natuur en een agrarisch gebruik hand in hand gaan. Tussen 2008 en 2024 heeft Delgromij gefaseerd klei ontgraven uit het gebied. Met de kleiwinning konden we de geul aanleggen.
168 miljoen bakstenen
De ligging van de Hemertse Waard nabij steenfabriek de Rijswaard in Aalst was een groot voordeel in dit project. De klei konden we zo per schip over een kleine afstand leveren bij de steenfabriek die er dakpannen en bakstenen van fabriceert. Een flinke besparing op het aantal transportbewegingen. In totaal is 240.000 kuub keramische klei uit het gebied gehaald. Goed voor zo'n 168 miljoen bakstenen (goed voor zo'n 20.000 woningen)! Producten om bouwend Nederland verder te helpen.
Images
Inrichting nieuwe riviernatuur
De inrichting van het gebied legt de focus op 'vernatting'. In het projectgebied was een kleipakket van 1,5 tot 3 meter dikte aanwezig. Deze klei is zoveel mogelijk 'reliëfvolgend' gewonnen, zodat het historische geulenpatroon weer aan de oppervlakte is gekomen. Door de verlaging van de instroomdrempel ontstaat bij een hogere waterstand in de Maas een tijdelijke verbinding met de rivier. Bij een gemiddelde waterstand is de geul zo'n 1 tot 1,5 meter diep. De binnenbochten zijn ingericht met flauw aflopende zandplaten, terwijl de buitenbochten juist steiler zijn gemaakt. De zandplaten en slikkige oevers zijn aantrekkelijk voor steltlopers, kluten en visdiefjes. Het riviermoeras is een belangrijk leefgebied voor onder meer de blauwborst en bosrietzanger.
Agrarisch gebruik
De hogere zandige delen aan de zuidwestzijde van het gebied en langs de dijk zijn nauwelijks vergraven. Deze gronden zullen zelden overstromen. Daardoor behouden zij hun agrarische functie.
De boer als beheerder van het landschap
Na het afronden van de kleiwinning en de herinrichting van het gebied is het beheer van het gebied overgedragen aan een agrariër uit de omgeving. Om het gebied open en gevarieerd te houden, grazen er gedurende een deel van het jaar runderen.
Indirecte winst voor klimaatadaptatie
Klimaatadaptatie (in onze projecten gaat het om veerkrachtiger inrichten van natuur en water) was geen expliciet speerpunt in de ontwikkeling van de Hemertse Waard. Toch leveren de gemaakte keuzes daar wel degelijk een bijdrage aan. Door de herinrichting is meer ruimte ontstaan voor water en rivierprocessen.
Meerwaarde in cijfers
- 41 hectare nieuwe natuur, waarvan 2 ha ooibos en 9 ha kruidenrijk grasland
- 188.860 kuub waterberging
- 240.000 kuub kleiwinst (goed voor ca. 20.300 woningen)
Samen levert dit een jaarlijkse reductie op van 214,1 ton CO₂ én 310,4 kg stikstof.
Schakel in een groter natuurnetwerk
De ontwikkeling van de Hemertse Waard sluit aan bij de toename van riviernatuur op het Eiland van Nederhemert en langs de Afgedamde Maas. Zo heeft de provincie Gelderland in de Doornwaard glanshaverhooilanden en stroomgraslanden ontwikkeld. Verder stroomopwaarts werken Delgromij en Staatsbosbeheer aan de natuurlijke oeverinrichting van de Neswaarden.
Bovendien werkt Rijkswaterstaat in de Doornwaard, Slijkwellse Waard en Poederoijense Waard aan de aanleg van nieuwe geulen en de verbetering van bestaande geulen. Met deze Kaderrichtlijn Water-maatregelen wil Rijkswaterstaat de ecologische waterkwaliteit van de Afgedamde Maas versterken. Nieuwe leefgebieden voor vissen, macrofauna, waterplanten en oeverplanten dragen daaraan bij.
De Hemertse Waard vormt één van de schakels in dit grotere natuurnetwerk.
Downloads
Meer weten?
Paragraphs
Samenwerkingspartner
Organisations
