Water langer vasthouden voor riviernatuur in Oosterhoutse Waarden

Voor de aanleg van de voorziening die het water vasthoudt, is een terugslagklep op de bestaande kokerduiker in de zomerkade geplaatst. Deze klep komt onder druk van hoogwater open te staan, maar onder druk van water uit tegengestelde richting blijft deze dicht. Hierdoor is het mogelijk om water in de uiterwaard langer vast te houden.  

Om flexibel te kunnen zijn in het (water)beheer van de uiterwaard is naast de terugslagklep een schuifafsluiter aangebracht. Met deze schuifafsluiter kan beheerder Staatsbosbeheer het water handmatig weg laten lopen als dat nodig is voor het beheer. Dit kan bijvoorbeeld het geval zijn tijdens ons gezamenlijke natuurontwikkelingsproject in de uiterwaard.

Als onderdeel van dit project leggen we in de Oostelijke Polder, het zogenaamde laagdynamische deel van de uiterwaard, door klei- en zandwinning een langwerpige geul met natuurvriendelijke oevers aan. De brede zone langs de noordoever krijgt een hoogte die geschikt is om tijdelijk als overstromingsvlakte te functioneren. Zo kan het gebied bij hoogwater water vasthouden en later weer droogvallen. De uitvoering hiervan start naar verwachting in het eerste of tweede kwartaal van 2026.

Ook in Nederland traden de rivieren, voordat er dijken waren, in de winter ver buiten hun oevers. Een deel van de Betuwe was een overstromingsvlakte van Rijn en Waal, maar nu komt het natuurtype overstromingsvlaktes vrijwel nergens meer voor. In uiterwaarden waar het water ’s winters wel komt, wordt het water na een periode van hoogwater doorgaans zo snel mogelijk afgevoerd. Ook door insnijding van de rivierbodems zijn de uiterwaarden gemiddeld droger geworden, waardoor overstromingsvlaktes snel uitdrogen.

Langs natuurlijke rivieren liggen vlaktes waar na hoogwater nog maanden water achterblijft. In het voorjaar ontstaat juist in deze ondiepe wateren een tijdelijke explosie van leven: binnen korte tijd vind je er heel veel algen en kleine diertjes zoals watervlooien en dansmuggen die weer voedsel zijn voor vissen en vogels zoals eenden en reigers. Tegen de zomer drogen de vlaktes weer op, maar in de tussentijd hebben ze een bijzondere bijdrage geleverd aan het leven in en langs de rivieren.  

Nature Today schreef een artikel over het belang van natte overstromingsvlaktes. In opdracht van Kennisnetwerk OBN hebben onderzoekers van Kurstjens Ecologisch adviesbureau, Stichting Bargerveen, Bureau Stroming, RAVON en Sovon een literatuurstudie uitgevoerd naar het ecologisch functioneren van natte overstromingsvlaktes en de kansen om deze weer te ontwikkelen.  

K3 stelde in opdracht van Staatsbosbeheer de vraagspecificatie op, verzorgde de aanbesteding en begeleide de uitvoering. Ploegam deed de engineering en de aanleg van het regelwerk. Bij elk detail, van de afwerking van de rijroute en taluds tot de bediening van het regelwerk, was er voortdurend overleg. Zo konden we samen zorgen dat het ontwerp en de uitvoering aansluiten bij de wensen van Staatsbosbeheer. 

De waterregelconstructie is mede mogelijk gemaakt door het MERLIN-project van Rijkswaterstaat. Dat onderzoekt waar langs onze rivieren natte overstromingsvlaktes kunnen terugkomen.